در میان همه هنرهای ایرانی، فقط تعداد کمی هستند که وقتی به آنها نگاه میکنی، واقعاً احساس میکنی داری به یک تکه از بهشت خیره شدهای. فیروزهکوبی یکی از همین معدودهنرهاست. هنری که بیش از ۷۰ سال قدمت مستند دارد، اما روحش انگار هزاران سال در خاک خراسان نفس کشیده و حالا دوباره جان گرفته است.
داستان از کجا شروع شد؟
اولین بار در دهه ۳۰ شمسی، یکی از استادکاران مشهدی به نام «یوسف حکمیان» تصمیم گرفت سنگ فیروزه نیشابور را نه فقط در انگشتر و گردنبند، بلکه روی ظروف و اشیای بزرگتر هم بنشاند. او نمیدانست که دارد یکی از ماندگارترین هنرهای قرن بیستم ایران را خلق میکند. امروز کارگاههای اصفهان و مشهد، وارثان همان عشق و دقت هستند و هنوز هم هر تکه فیروزه را با دست و با ذکر روی فلز مینشانند.
فرآیند ساخت؛ معجزهای که ۴۵ روز طول میکشد
برخلاف تصور خیلیها، فیروزهکوبی فقط «چسباندن سنگ» نیست. یک اثر درجه یک حداقل از ۱۲ مرحله پیچیده عبور میکند:
۱. ساخت بدنه فلزی (مس ۹۹.۹٪ یا برنج مرغوب) ۲. زرکوبی و پرداخت ششدستی ۳. طراحی دقیق طرح اسلیمی یا نقشهای گل و مرغ ۴. گرم کردن بدنه تا ۴۵۰ درجه (برای چسبندگی بهتر) ۵. نشاندن تکتک قطعات فیروزه شرفشمس یا عجمی (با انبر خیلی ظریف) ۶. لاککاری با پلیاستر مخصوص حرارتی ۷. پولیش نهایی در سه مرحله تا جایی که فیروزهها مثل آینه برق بزنند
نتیجه؟ یک سطح کاملاً صاف و یکدست که اگر دست بکشی، اصلاً حس نمیکنی فیروزهها برجستهاند، ولی نور را مثل الماس بازتاب میدهند.
گلدان فیروزهکوبی؛ ملکه بیچون و چرای دکوراسیون ایرانی
اگر بخواهیم فقط یک محصول را به عنوان نماد شکوه فیروزهکوبی معرفی کنیم، بدون شک گلدان فیروزهکوبی است.
تصور کن یک گلدان ۴۰ سانتیمتری با طرح اسلیمی شاهعباسی، تماماً پوشیده از فیروزه مرغوب عجمی، که در نور لوستر یا کنار پنجره، رنگش از آبی آسمانی به فیروزهای عمیق و گاهی حتی سبزآبی تغییر میکند. این دقیقاً همان چیزی است که مهمانهایتان را برای چند ثانیه لال میکند و فقط میگویند: «وای… این چیه؟»
گلدانهای فیروزهکوبی در طرحها و اندازههای مختلف تولید میشوند:
- گلدانهای رومیزی ۱۵ تا ۲۵ سانتی (مناسب پاتوق، کنسول و پیشبینی)
- گلدانهای متوسط ۳۰-۴۰ سانتی (ایدهآل برای کنار مبل یا ورودی)
- گلدانهای بزرگ ۵۰ تا ۹۰ سانتی (ستونی، مخصوص خانههای ویلایی و لابی هتلهای لوکس)
چرا قیمت گلدان فیروزهکوبی بالاست و چرا باز هم ارزشش را دارد؟
- هر کیلو فیروزه عجمی مرغوب الان بالای ۷۰-۸۰ میلیون تومان قیمت دارد
- یک گلدان ۴۰ سانتیمتری ممکن است بیش از ۳۰۰ گرم فیروزه مصرف کند
- دستمزد استادکار درجه یک برای یک گلدان بزرگ گاهی تا ۵۰ میلیون تومان است
- هر اثر کاملاً تک و غیرقابل تکرار است (حتی دو گلدان از یک کارگاه هم ۱۰۰٪ شبیه هم نمیشوند)
ولی در عوض شما چیزی میخرید که:
- هر سال گرانتر میشود (سرمایهگذاری واقعی)
- تا صد سال دیگر هم مثل روز اول میدرخشد
- در خانههای سلطنتی قطر، امارات و حتی موزههای اروپا پیدا میشود
فیروزهکوبی در خانه شما چه حسی میدهد؟
کسانی که یک بار گلدان یا شکلاتخوری فیروزهکوبی اصل را به خانه آوردهاند، معمولاً میگویند: «انگار یک تکه از حرم امام رضا رو با خودمون آوردیم خونه.» رنگ آبی فیروزه در فرهنگ ما فقط یک رنگ نیست؛ آرامش است، برکت است، چشمزخم دورکن است، دعای خیر مادربزرگهاست.
آخرین جمله قبل از اینکه تصمیم بگیرید
اگر تا به حال فقط از دور صنایع دستی فیروزهکوبی را تحسین کردهاید، وقتش رسیده که یک بار آن را لمس کنید، نور را رویش ببینید و حس کنید که چطور یک شیء میتواند همزمان هنر، تاریخ، معنویت و سرمایه باشد.
خصوصاً یک گلدان فیروزهکوبی تمام فیروزه و تمام دستساز؛ چیزی که نسل بعدیتان برایش با هم دعوا میکنند که مال کی بماند!
